۱- آیا اساسا اکثر آیات قرآن کریم احادیث مفسره ندارند؟

۲- نظر حضرتعالی در مورد ضعف سندی اکثر روایات تفسیری موجود و یا حتی جعلی بودن آنها چیست؟

۳- آیا بر اساس منهج تفسیر روایی، فهم قرآن به تعطیلی کشیده شده و بیشتر آیات قرآن بدون تفسیر می ماند؟

 

متن سؤال:

 


سلام علیکم و رحمه الله

اخیرا از طرف برخی آقایان این مساله مطرح شده است که در تفسیر اکثر آیات قرآن، احادیث مفسره وجود ندارد و اکثر روایات موجود نیز ضعف سندی داشته و در مظان جعل هستند؛ و اگر تفسیر و فهم قرآن را فقط از طریق ائمه علیهم السلام ممکن بدانیم موجب تعطیلی فهم قرآن می شود.

با توجه به طرح مساله فوق، نظر حضرتعالی در مورد سه نکته مطرح شده چیست؟

۱- آیا اساسا اکثر آیات قرآن کریم احادیث مفسره ندارند؟

۲- نظر حضرتعالی در مورد ضعف سندی اکثر روایات تفسیری موجود و یا حتی جعلی بودن آنها چیست؟

۳- آیا بر اساس منهج تفسیر روایی، فهم قرآن به تعطیلی کشیده شده و بیشتر آیات قرآن بدون تفسیر می ماند؟

وحید خدابخشی

 

 

پاسخ استفتاء :

 

بسمه تعالی

 

پاسخ سوال اول: آیات قرآن - بر اساس صریح آیه هفتم آل عمران - به دو قسم محکم و متشابه تقسیم می شود. و نیز آیات محکمات به دو قسم صریح و ظواهر تقسیم می شود. و آیات ظاهرات نیز به دو قسم تقسیم می شود. قسم اول: آیات ظاهراتی که در ظهور آن اختلاف نشده مانند:«یا أیها الذین آمنوا کُتِبَ علیکم الصیام کما کُتِبَ علی الذین من قبلکم» (بقره: 183) و «إنَّ الصلاة کانت علی المؤمنینِ کتاباً موقوتاً» (نساء: 103)، و «أقم الصلاة لدلوكِ الشمس إلی غَسَقِ اللّیل» (اسراء: 78) و مانند این آیات که خود این قسم آیات زیادی را شامل می شود.

این دو دسته از آیات – یعنی محکمات صریح، و ظاهر و واضح که در آن اختلاف اصلا نشده یا اختلاف آن غیر قابل اعتناء است – اکثر آیات شریفه قرآن را تشکیل می دهد. و از همین رو به آیات محکمات قرآن واژه‏ی «اُمّ الکتاب» - در آیه هفتم آل عمران - اطلاق شده است؛ زیرا که لفظ «اُمّ» در لغت عرب به معنای «شامل» است؛ یعنی آنچه شامل غیر خود شود. و لذا قوله تعالی:«هنّ ام الکتاب» ؛ یعنی محکمات کتاب مجید را شامل شده و همانند مادری فرزندان خود را در آغوش گرفته است.

و این دو دسته از آیات – صریح، و ظاهر واضح - نیاز به تفسیر ندارد؛ زیرا که حجیت ذاتی دارد. اما روایاتی که در مورد دسته دوم وارد شده – که بسیاری از آنها صحیح و معتبر است – بیان مصادیق مدالیل کلی اینگونه آیات می کند که مجرای قاعده جَري است. قاعده جری؛ یعنی قاعده جریان کلیات و عمومات و مطلقات قرآن در تمام افراد و مصادیق آن تا روز قیامت، همانند جریان و تابش شعاع نور خورشید بر همه‏ی موجودات عالم تا روز قیامت. که این تعبیر «تجری مجری الشمس إلی یوم القیامة» در روایات مستفیضة آمده است، در مورد همین دسته از آیات می باشد. و این دسته از روایات مفسّره پرده از مصادیق - مهم و شاخص یا احیاناً مخفی – مدالیل کلی بر می دارد.

دسته سوم: آیات ظاهرات غیر واضحی که در معنای مراد آن اختلاف شده است - همانند بسیاری از روایات - ، که هر یک از فقها بر حسب ذوق عرفی و مشرب و مبنای علمی خود از آن معنائی را – با استناد به قواعد لغوی و لفظی، و یا ادبی، و یا محاوری عقلائی – استظهار و استنباط می کند و آن را ظاهر آیه می داند.

دسته چهارم: آیات متشابهی که بر اساس قواعد لفظیه – با همه اقسام آن – اساساً دلالت بر معنای مقصود ندارد.

این دو دسته روایات وارده از نبی مکرم و امامان معصوم اهل بیت (علیهم السلام) مرجع محکّم در تعیین معنای مراد ذات اقدس حق می باشد. و روایات فوق حد تواتر - که دلالت صریح بر منع از تفسیر قرآن بدون رجوع به روایات اهل بیت (علیهم السلام) و تحریم آن شده است - نظر به این دو دسته اخیر دارد. و ما در پنج جلد قواعد تفسیریه - بویژه در جلد پنجم - عمده این روایات را مورد تحقیق و بررسی قرار داده ایم. و نیز در روایات مستفیضه وارد گردید که حکمت نزول اینگونه آیات این است که خدای تعالی امت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را به ولایت و علم اوصیای پیامبر - یعنی امامان معصوم (علیهم السلام) - امتحان می کند تا حجت بر آنان تمام شود که چه اندازه تعبّد و انقیاد به امامت و ولایت جانشینانِ بر حق پیامبر (علیهم السلام) و خضوع و خشوع در برابر علم آن حضرات به قرآن دارند. از همین رو یکی از القاب امام عصر «شریک القرآن» است. و اینجاست که حدیث متواتر ثقلین «انی تارك فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی اهل بیتی ما ان تمسکتم بهما لن تضلّوا...» (وسائل الشیعة (چاپ اسلامیه): ج 18، ص 19، ح 9) یکی از جلوه ها و جایگاه های مهم خود را نشان می دهد.

بنا بر این: پاسخ این سؤال معلوم شده است که بسیاری از آیات اساساً نیاز به تفسیر ندارند و در همه آیات مشکله یا مورد اختلاف، روایات مفسره از اهل بیت (علیهم السلام) وارد گردیده است.

پاسخ سوال دوم: بنده از اول تا آخر قرآن به روایات اهل بیت(علیهم السلام) مراجعه و یک دوره تفسیر قرآن را مطالعه نموده ام، و باید عرض کنم که اکثر روایات مفسره از صحت و اعتبار سندی برخوردار هستند و بسیاری از آنها بر اساس مبانی رجالی – همانند قواعد: روایت اصحاب اجماع، و روایات من سوّت الطائفة بین مراسیلهم و مسانیدهم، و روایة من کان دأبه الطعن في الرواة، و توثیقات عامّه، و تسامح در ادلّه سنن، و قاعده انجبار ضعف بعمل مشهور قدماء در آیات الاحکام و سایر قواعد رجالی – از اعتبار برخوردارند. و روایات کمی باقی می مانند که ضعیف هستند و این ظلم فاحش و آشکار به اهل بیت (علیهم السلام) است که نسبت جعلی بودن و ضعف به اکثر روایات مفسره داده شود تا روایات حضرات معصومین (علیهم السلام) از گردونه علم تفسیر قرآن خارج شود. با اینکه این مطلب از ضروریات شیعه است که با روایات اهل بیت قرآن کامل می شود. و همین مطلب معنای شاخص آیه‏ی:«الیوم أکملتُ لکم دینَکم و أتممتُ علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دیناً» (مائده: 3) می باشد.

پاسخ سوال سوم: پاسخ این سوال با بیان مزبور معلوم شد، که نه تنها تحکیم روایات اهل بیت(علیهم السلام) تفسیر قرآن را به تعطیلی نمی کشاند، بلکه بی تردید علم تفسیر را شکوفا می گرداند.

 

ضمناً دفتر معظم له آمادگی دریافت کلیه استفتائات در هر زمینه از مهمات

نظـام مقـدس جمهـوری اسـلامـی و اعـلام پاسخ استدلالی ایشان را دارد.

تاریخ: چهاردهم شوال سنه ی 1441 هـ.ق

برابر 17 خرداد سال 1399 هـ.ش

حوزه ی علمیه قم :

علی اکبر سیفی مازندرانی

خواندن 20 دفعه

خلاصه زندگینامه

ایشان بعد از اینکه کمتر از یکسال در مدرسه صدر بابل مشغول گذراندن برخی دروس مقدماتی بودند در سال 1352 وارد حوزه علمیه قم شدند و مقدمات را تمام کرده و سطوح متوسطه و عالی را از محضر اساتیدی همچون ستوده ، اعتمادی وآیت الله واعظی قائنی و لنگرودی سپری نمودند و در تابستان از محضر برخی آیات عظام و مدرسین در مشهد مقدس بهره های علمی بردند.

بعد از آن دروس خارج را عمدتا از محضر آیات عظام میرزا هاشم آملی ، سید محمد رضا گلپایگانی و شیخ جواد تبریزی استفاده نمودند و در بین این مدت (از 57 تا 73) به تدریس دروس مقدمات و سطوح عالی نیز اشتغال داشتند.

متن کامل زندگینامه استاد

انتقادات و پیشنهادات

شما کاربر محترم می توانید نظرات انتقادات و پیشنهادات خودتان را با ما در میان بگذارید.

فرم انتقادات و پیشنهادات

بالا