1. اگر بین محل اقامت شاهد و محل محکمه فاصله زیادی باشد و شاهد به دلیل بُعد مسافت، یا بیماری نتواند به سهولت در آن محکمه حاضر شود، بر اساس احکام اولیه، آیا قاضی آن دادگاه می تواند به قاضی محل اقامت شاهد، جهت استماع شهادت نیابت بدهد و بر اساس همان شهادت نیز رأی صادر نماید؟
 

متن استفتاء

 

 

سلام علیکم

محضر محترم حضرت آیت الله سیفی مازندرانی حفظه الله

احتراماً خواهشمند است به استفتائات ذیل الذکر «مستدلاً» پاسخ دهید:

  1. اگر بین محل اقامت شاهد و محل محکمه فاصله زیادی باشد و شاهد به دلیل بُعد مسافت، یا بیماری نتواند به سهولت در آن محکمه حاضر شود، بر اساس احکام اولیه، آیا قاضی آن دادگاه می تواند به قاضی محل اقامت شاهد، جهت استماع شهادت نیابت بدهد و بر اساس همان شهادت نیز رأی صادر نماید؟
  2. در فرض مثبت بودن پاسخ سؤال فوق، آیا از ارزش این شهادت کاسته نمی شود و میزان اعتبار آن همچون شهادتی است که در فقه از آن بحث می شود؟
  3. آیا قاضی می تواند شخصی را که ناظر بر برخی اتفاقات بوده، اما حاضر نیست در محکمه حضور یابد، ملزم به حضور در محکمه و اقامه شهادت کند و در صورت عدم حضور تعزیر نماید؟
  4. آیا می توان در محکمه، شهادت شهود را از طریق سامانه های ارتباطاتی همچون ویدئو کنفرانس استماع نمود و بر اساس همان نیز رأی را صادر کرد؟

با تشکر و تجدید احترام  
احمد رضا موسوی (مصباح الشرعیة)

متن پاسخ

 

بسمه تعالی

پاسخ سؤال اول: در فرض مورد سؤال جائز است؛ چون گرچه از قبیل شهادت بر شهادت است و اطلاقات نصوص ناهیه دلالت بر عدم جواز مطلق شهادت بر شهادت دارد. ولی می توان گفت این نصوص بر حسب متفاهم عرفی از صورت عدم تمکن شاهد اصل از اقامه‏ی شهادت منصرف است. و نیز به دلالت معتبره‏ی محمد بن مسلم است:«محمد بن مسلم، عن أبي جعفر (علیه السلام): في الشهادة علی شهادة الرجل و هو بالحضرة في البلد قال: نعم، و لو کان خلف ساریة یجوز ذلك اذا کان لایمکنه أن یقیمها هو لعلة تمنعه عن أن یحضره و یقیمها فلا بأس بإقامة الشهادة علی شهادته» (وسائل الشیعة: ب 44، از ابواب شهادات، ح 1) شامل این صورت نمی شود. لفظ ساریة در این روایت به معنای اسطوانه است. و نیز جواز شهادت بر شهادت در صورت وجود عُذر مشهور – شهرة عظیمة – بین اصحاب است، کما اینکه صاحب ریاض، و صاحب جواهر تصریح به آن کرده اند.(ریاض المسائل: ج 13، ص 393 / جواهر الکلام: ج 41، ص 199) حتی اگر شاهد اصل حاضر در بلد باشد، بلکه حتی اگر در دسترس و نزدیکی قاضی باشد، ولی به سبب مرض یا عجز و یا هر مانعی نتواند شهادت دهد، شهادت بر شهادت جائز است. و این روایت به اولویت قطعی و فحوی دلالت بر جواز شهادت بر شهادت در مورد سؤال – یعنی صورتی که شاهد اصل در مکان دوری باشد - دارد. ولی شاهد فرع همانند شاهد اصل باید دو نفر عادل باشد، و قاضی بودن در شاهد فرع مدخلیت ندارد.

البته اتفاق نص و فتوی بر عدم جواز شهادت بر شهادت در حدود و حقوق الله است، ولی در حقوق الناس محض، و یا بخش حقوق الناس از حدّ مشترک، مثل حدّ سرقت جائز است، و این تفصیل به دلیل نصوص وارده و اتفاق أصحاب ثابت است. و ما به تفصیل در این باره در کتاب الشهادات از «دلیل تحریر الوسیلة»: (ص 312 320 / 336 337) تحقیق کرده ایم.

پاسخ سؤال دوم: با قیام حجت شرعیه یعنی روایات دالّه بر حکم در خصوص این مسأله قول دو نماینده‏ی عادل قاضی در حکم شهادت شهود است. و به اولویت قطعی روایات وارده‏ی مورد اشاره دلالت بر جواز شهادت بر شهادت در مورد سؤال دارد.

پاسخ سؤال سوم: چون اقامه‏ی شهادت بر شاهد بعد از دعوت حاکم یا مدعی - به دلیل آیه‏ی:« وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا »(بقره: 282) و روایات مستفیضه‏ی وارد در تفسیر این آیه - واجب بوده و مخالفت شخص شاهد با دعوت به اقامه‏ی شهادت حرام است؛ لذا حاکم شرع می تواند در صورت امتناع شاهد او را با تعزیر الزام به اقامه‏ی شهادت کند.

پاسخ سؤال چهام: در صورتی که برای قاضی علم قطعی حاصل شود جائز است؛ چون شهادت شهود در محضر قاضی معتبر است، و صدق آن بر ویدئو کنفرانس مشکل است، و در شبهه‏ی مصداقیة خطاب از حجیت ساقط است؛ چون متکفّل اثبات موضوع خود نیست. مگر اینکه از این طریق برای قاضی علم حاصل شود که علی التحقیق المختار علم قاضی – که به طریق طبیعی عادی حاصل شده باشد – حجّت است. و فرقی بین علم به احکام و بین علم به موضوعات نمی کند. البته ما این مسائل را به تفصیل و جامع در کتاب الشهادات از «دلیل تحریر الوسیلة» مورد تحقیق و بررسی قرار داده‏ایم.

تاریخ: 16 ربیع الأوّل 1442ھ.ق

برابر با: دوشنبه 12 آبان 1399 ھ.ش

حوزه علمیۀ قم:

علی اکبر سیفی مازندرانی

ضمناً دفتر معظم له آمادگی دریافت کلیه استفتائات در هر زمینه از مهمات

نظـام مقـدس جمهـوری اسـلامـی و اعـلام پاسخ استدلالی ایشان را دارد

 

خواندن 12 دفعه

خلاصه زندگینامه

ایشان بعد از اینکه کمتر از یکسال در مدرسه صدر بابل مشغول گذراندن برخی دروس مقدماتی بودند در سال 1352 وارد حوزه علمیه قم شدند و مقدمات را تمام کرده و سطوح متوسطه و عالی را از محضر اساتیدی همچون ستوده ، اعتمادی وآیت الله واعظی قائنی و لنگرودی سپری نمودند و در تابستان از محضر برخی آیات عظام و مدرسین در مشهد مقدس بهره های علمی بردند.

بعد از آن دروس خارج را عمدتا از محضر آیات عظام میرزا هاشم آملی ، سید محمد رضا گلپایگانی و شیخ جواد تبریزی استفاده نمودند و در بین این مدت (از 57 تا 73) به تدریس دروس مقدمات و سطوح عالی نیز اشتغال داشتند.

متن کامل زندگینامه استاد

انتقادات و پیشنهادات

شما کاربر محترم می توانید نظرات انتقادات و پیشنهادات خودتان را با ما در میان بگذارید.

فرم انتقادات و پیشنهادات

بالا